Heist is 800 jaar oud
Lic. Maurice Coornaert
Bij het herlezen van het eerste boekje van Maurice Coornaert: Koudekerke-Heist, de toponimie en topografie van Heist-aan-zee tot omstreeks 1860 lezen we op blz. 19 en volgende:
Het dorp Koudekerke
Een document van de Sint-Bertensabdij bevat de vroegst gekende vermelding van de naam van het dorpje met zijn kerkje en zijn tiendenschuur: in 1221 wordt de parochie Koudekerke vernoemd naast de parochie Lissewege. Dit betekent allerminst dat Koudekerke pas in dit jaar een parochie geworden is. De grote woonterp was toen al een eeuw bewoond.
Op de terp op het einde van de Visweg verrees eerst een kapel, later vervangen door een vroeg gotisch kerkje. Daarrond lag het kerkhof omgeven door een muur, de kerkmuur. De eerste pastorie stond op ongeveer honderd meter ten Westen van de kerk. De abdij van Sint-Bertens had zijn tiendenschuur opgericht aan de Noordzijde van de kerkmuur. De abt was eigenaar niet alleen van het Tiendenhof maar ook van een toegangsweg naar de schuur. Deze Tiendenweg liep Oostwaarts tot aan de Evendijk. Langs deze weg brachten de wagens de verschuldigde landbouwproducten uit het Oostelijk en Zuidoostelijk deel van de parochie Koudekerke.
De bewoonde kom bevond zich hoofdzakelijk ten Noordwesten van de kerk en in de hoek van de Visweg en de Evendijk. Daar stonden in de 16de eeuw nog drie huisjes. We vermoeden dat voor 1200 een aantal zeevissers vlak achter de Evendijk woonden. Oost en West van de kerk stond een hoeve. De hofstede voor de kerk heette Maaiken Hovelincx Hofstede.
De molen van Koudekerke was opgericht ten Zuidwesten van de kerk, in dit deel van de parochie dat aanvankelijk het dichtst bewoond was.
Zijn standplaats vinden we aan de samenloop van de Visweg en de heerweg naar Ramscapelle. We kunnen slechts gissen of Koudekerke ooit bedrijven bezeten heeft zoals een smisse, een herberg of een gasthuis.
Zodra de Evendijk bescherming bood waren de boeren niet meer verplicht op terpen te wonen. Ook konden ze beginnen met het stelselmatig omvormen van grasland tot akkerland. Om die redenen ontstonden talrijkere en grotere hoeven. De oudere hofsteden werden opgericht met hout en stro.
De meeste zijn verdwenen maar enkele bestaan nog doch nu omgebouwd met stenen en gedekt met pannen.
Koudekerke bezat een rechtstreekse landverbinding met Brugge, de hoofdplaats van het Vrije. Ter hoogte van de Grote Hofstede te Lissewege splitst de weg zich. De ene bereikte Brugge langs Stapelvoorde en Dudzele. De andere liep naar Lissewege. Langs deze weg werd, zowel langs Ter Doest als naar Brugge, zeevis vervoerd. Vandaar de naam Visweg.
Evenals Koudekerke is Ramskapelle gegroeid op een grote woonterp en omstreeks 1200 een parochie geworden. De heerweg tussen beide dorpjes vormde zich vlug na de bouw van de Evendijk. Halverwege deze weg ontspringt een weg naar Zandschere: de Moerstraat.
De Evendijk diende ook als verkeersweg. Men ging in Westelijke richting Uitkerke en het vissersstadje Blankenberge. Langs de Zomerdijk trok men naar Westkapelle en Het Zwin. Van de Zomerdijk lopen twee wegen Zuidwestwaarts, de Speelmanstraat naar Ramskapelle en de weg over Spletelincxheule naar Westkapelle.
Bij het in gebruik nemen van de gronden vormden de boeren uitwegen voor hun velden en voor hun hoeve naar de naaste heerweg.
Om stappen uit te sparen maakten de bewoners doorheen de velden voetpaden naar de kerk of naar het naaste dorp. Twee van die wegels verdienen onze aandacht: de Papenwegel en de Ramskapelse Stie. Vermits ze naar de kerk gericht waren mogen we ze kerkwegels noemen.
Erfgoeddag in ’t Kasteeltje
Met méér dan 1100 bezoekers was 24 april een hoogdag voor Heist. Zowel inwoners als toeristen kwamen een kijkje nemen in de oude rijksvisserijschool (voor de oorlog woonhuis van aannemer De Jonghe die het pand ook bouwde).
Oudere vissers haalden verhalen op uit hun schooltijd. Veel inwoners waren onder de indruk van dit gebouw dat ze nog nooit van binnen gezien hadden.
Iedereen stond vol bewondering over de pracht en praal van dit bouwwerk.
Een verzuchting die we zeer dikwijls hoorden: Ze gaan dat toch ook niet afbreken hé.
De gemeente zou dat moeten kopen en een bestemming geven in plaats van alles af te breken…
Het gebouw en omgeving zijn geklasseerd
Bestuur Heyst Leeft en medewerkers erfgoeddag 2022
Francois Lagast, Huibrecht Deman, Carine Vermeersch en Rita Cocquyt met schilderijen, Pierre Buysse met scheepsattributen en Ronny Pieters met scheepsmodellen. Een succes met 1150 getelde bezoekers.
Heyst Leeft vindt het jammer dat noch de heemkringen noch de werkgroep erfgoed uitgenodigd werden !
[DOWNLOAD HET OORSPRONKELIJK DOCUMENT]