De watertoren in Duinbergen krijgt een nieuw kleedje
André Desmidt
Toen we de watertoren in Duinbergen zagen, omzwachteld door een groene folie, kregen we inspiratie om aan deze honderdjarige eens een bijzondere aandacht te schenken.
We gingen te rade bij de bedrijfsleider Johan Cabooter die ons heel wat documentatie bezorgde.
De watertoren in Duinbergen is een land-mark in de streek. Buur van het kapelletje en overbuur van het oudste huisje van Duinbergen, de woning van wijlen Jan Sas (Chasse).
Na de geslaagde restauratie van de vuurtoren (Hoog Licht) door de dienst der Kust van het Ministerie van Openbare Werken en de grondige renovatie van de schuur van het Boerenhof door de eigenaars gesubsidieerd door Erfgoed (beslissing Minister Diependaele) is nu de watertoren aan de beurt in opdracht van AGSO zeg maar het gemeentebestuur.
Geschiedenis
Eventjes in herinnering brengen dat Duinbergen ontstond in 1901 als residentiële wijk van Heist. Op het einde van de 19e eeuw groeide en bloeide Heist. Door de aanleg van de spoorweg kwam er een ontsluiting en werd Heist de derde voornaamst e badplaats aan de Belgische kust (na Oostende en Blankenberge).
De bevolking nam toe en de huizen werden groter en hoger. De rijke families die zich aan zee kwamen vestigen wilden in hun nieuwbouw (villa) alle comfort van thuis dus ook overal stromend water.Dit noopte het gemeentebestuur er toe waterleidingnetten aan te leggen.
Om zeker te zijn van druk moest er een watertoren gebouwd worden zodat de wet op de communicerende vaten kon werken. Ook eigen waterwinning was belangrijk en gaf een zekere onafhankelijkheid.
Een terrein van 3 hectare werd gekocht aan de familie Serweytens de Mercx. De bedoeling was water te winnen in dit duinengebied (cfr Knokke met waterwinning onder de golf) en ook een watertoren te bouwen. Wellicht één van de eerste in België waar er een vijftigtal gebouwd werden. (toestand 1920)
In Knokke spreekt men van het waterkasteel (recent afgebroken).
Die 3 hectare grond vormen nu het Park 58. Wegens de minder goede kwaliteit van het water is dit nu (1984) geen waterwinningsgebied meer. Gelukkig blijft het een groene long en natuurgebied !
Rasechte (jubilerende) Duinbergenaren Jan Sas en zijn vrouw Mathilde Schram(1947) poserend voor de oude watertoren van Duinbergen
In 1901 werd gestart met de bouw van de watertoren en het plaatsen van de filterputten en dompelpompen. De toren was oorspronkelijk 45,20 m hoog en kreeg een kuip van 400 m3 inhoud.
Een zinken dak moest vervuiling tegengaan.
Een eerste modernisatie kwam er in 1951.
Met de fusie in 1971 werden de waterdiensten van Heist en Knokke samengevoegd en kwam er een rechtstreekse verbinding tussen het waterkasteel (Helmweg Knokke) en de watertoren Duinbergen.
Waterkasteel is eigenlijk een letterlijke vertaling van het Latijnse (Romeinen) Castellum Aquarum dat door de Fransen werd overgenomen als chateau d’eau.
In de periode 1973-1974 werd de watertoren grondig vernieuwd en kwam er een betonnen kuip van 600 m3 én een ondergronds reservoir. Die kuip is niet verankerd op de schacht maar blijft op de juiste plaats door de druk van de constructie en het gewicht van het water.
De toren werd in het wit geschilderd en paste nu volop in Wittekerke (de witte huizen van Duinbergen).
In 1994 bouwde men een pompstation om aan het hoger waterverbruik te kunnen voldoen. Een reservoir werd gebouwd van 3300 m3 en de toren werd in het wit geschilderd. Met dit nieuwe reservoir kon men ruimschoots voorzien in het hoger waterverbruik.
Nadien is er een verbindingslijn aangelegd tussen de site Helmweg en de site Arkadenlaan. Bij elektriciteitsuitval op een van beide sites kan de andere site ondersteuning bieden.
Een licht
Vroeger stond er een mast van 6 m hoog op de toren met bovenop een rood licht voor de vliegtuigen. Kwatongen beweerden dat dit lichtje bedoeld was voor Manu Desutter zodat die ’s nacht gemakkelijker zijn huis zou terugvinden…
De verplichting om de vliegtuigen te waarschuwen viel weg en de bestaande mast is vervangen door een mast van 12 m met op de tweede helft antennes van Proximus.
De variabele verlichting aan de vensters bovenaan de toren is eigenlijk een experiment en momenteel defect. Uitgekeken wordt hoe hieraan kan verholpen worden. Lange tijd was er sprake om in het kader van het project Beelden in de Stad ook daar een lichtkunstwerk te plaatsen maar het is er niet van gekomen.
Een lek of breuk
In het jaar 2000 werden grote wegenwerken uitgevoerd in de Arkadenlaan. Daarbij raakte de aannemer een hoofdleiding voor de waterbevoorrading van Heist.
Op een gegeven ogenblik raakte de onderaannemer met de drilboor de waterleiding. Het was op 19 maart ’s middags.
We praatten met Frieda Devinck één van de slachtoffers en getuige op de eerste rij.
Het water spoot met grote kracht enkele meters hoog als een brede fontein. In een minimum van tijd stond de omgeving onder water. Vooral de lager gelegen percelen stonden blank. Op het ogenblik van de “ramp” was de concierge (de heer Desmedt) afwezig en onbereikbaar. Zo ook het gemeentepersoneel van het waterbedrijf. Niemand bereikbaar en dus niemand die de juiste kranen dicht kon draaien. Uiteindelijk kwam huisbewaarder Desmedt ter plekke en wist de juiste kraan toe te draaien. Inmiddels waren de garages ondergelopen en stonden de tuinen blank. Het water kwam onder grote druk als een mini-tsunamie naar het laagste punt en nam alle grind en kleine steentjes met zich mee. Dit tot 60 m ver. De tram ondervond grote hinder door overvloedig water op de sporen.
De brander van de centrale verwarming stond ook in de kelder en was dus aan vervanging toe. Ook heel wat huishoudtoestellen liepen waterschade op.
En dan begon de discussie tussen de verzekeringen. De buizen zouden te hoog gelegen hebben… het dossier belandde bij de politierechtbank.
Een schadevergoeding werd nooit uitbetaald. Burgemeester Lippens is wel ter plaatse geweest en sindsdien heeft de gemeente tot op heden een verzekering overkoepelend op de verzekeringen van de aannemers.
Een tijd lang kreeg een deel van Knokke-Heist geen drinkwater. Het water op de openbare weg hinderde niet alleen het wegverkeer maar ook de tramverbinding.
Open Monumentendag
In 2013 was een bezoek aan de nieuwe watertoren mogelijk. Meteen werd ook de werking van die toren uit de doeken gedaan.
Binnenin de toren bevindt zich een ijzeren trap met liefst 213 doorzichtige treden. Eens boven wordt men beloond met een prachtig panoramisch zicht over de streek. Zowel de Brugse torens (bij helder weer) als de Noordzee liggen binnen handbereik. Om het pittoreske Duinbergen niet te vergeten!
Voor velen (al dan niet met hoogtevrees) is het naar beneden komen een ware beproeving.
Recent panoramisch zicht van de “nieuwe” watertoren
Dank aan Marianne Rombout, Johan Cabooter, Frieda Devinck en Manu Desutter voor info en foto’s
Bronnen: website AGSO en artikel van Frieda Devinck in Knokke Style
[DOWNLOAD HET OORSPRONKELIJK DOCUMENT]