50 jaar Knokke-Heist en fusie
Velen onder ons kennen 19 maart als het feest van de heilige Jozef. Of de dag dat de plantaardappelen in de grond moeten…
Maar 19 maart is ook de datum dat de nieuwe gemeenteraad van de fusiegemeente Knokke-Heist in 1971 bijeen kwam in het stadhuis van Knokke onder ruime publieke belangstelling. Daarmee was de fusie een feit.
De bouwmeesters van de fusie waren Burgemeester Jean-Baptist de Gheldere van Heist en graaf Léon Lippens de vroegere burgemeester van Knokke.
Graaf Léon Lippens
Ze zagen elkaar regelmatig en deelden hun vrees over de ongebreidelde uitbreiding van de haven van Zeebrugge. Een grote sterke gemeente als bedreigde buur kon het enige doeltreffende verweermiddel zijn tegen de uitbreiding van Brugge en de haven.
Onderliggend wilden beide heren ook een sterke CVP-meerderheid zodat er een stabiel bestuur kon komen met goede contacten in Brussel.
Daar waar men sprak over het verenigen van water en vuur stellen we vast dat nu heel wat Knokkenaars in Heist wonen en heel wat Heistenaars in Knokke. Ook in Westkapelle en Ramskapelle wonen nu veel uitgewekenen uit de toeristische zone.
de Gheldere Jean Baptist
Uiteraard werd de lokale bevolking aangevuld door een meerderheid van aangespoelde mensen uit het binnenland, die het zo fijn vinden om aan (het mooiste stukje van) de kust te wonen.
De basis van de fusies ligt bij premier Gaston Eyskens en zijn Eenheidswet (1961). Een wet die het land in rep en roer stak met gigantische betogingen.
Deze wet voerde niet alleen de BTW in maar voorzag dat uiterlijk bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1975 de kleine gemeenten zouden verdwijnen door samenvoeging. Op vrijwillige basis konden gemeenten zelf tot fusies overgaan. Dit had als voordeel dat er faciliteiten werden gegeven. Voor Knokke-Heist was dat bijvoorbeeld dat er twee stadhuizen (één stadhuis gespreid over twee gebouwen…) mochten blijven bestaan, dus zowel in Heist als in Knokke. Dit kwam ook de dienstverlening ten goede. De gemeenteraad kon afwisselend in Heist en in Knokke plaatsvinden en huwelijken konden ook in beide deelgemeenten voltrokken worden.
Bedoeling van de fusies was te besparen: minder burgemeesters, secretarissen, politiecommissarissen, ontvangers… en een personeelsbestand dat door schaalvergroting veel competenter zou zijn.
De laatste secretarissen Jan Claeys (Knokke), Huib Gobert (Heist), Sylvin Deckers (Westkapelle) en Alberic Burggraeve (Ramskapelle)
Hoe kwam de fusie tot stand ?
De fusie van twee badplaatsen en twee landelijke gemeenten was geen evidentie en zorgde voor heel wat commotie in de deelgemeenten.
Na vijftig jaar spreekt men nog steeds van de deelgemeenten. In Heist en Knokke zijn er ook zeer gekende (residentiële) wijken respectievelijk Duinbergen en Het Zoute.
De mensen zijn honkvast en nauw verbonden met hun geboorteplaats.
Met nieuwjaar was het grote discusse wat er onderaan de nieuwjaarsbrief moest staan: Heist of Knokke-Heist, 1 januari 1972. Een zware verantwoordelijkheid voor de schooldirecties toen. De jonge ouders wilden Knokke-Heist de grootouders daarentegen hoorden liever de naam van de deelgemeente: Heist, Knokke, Ramskapelle of Westkapelle.
Alleen in Ramskapelle, de kleinste deelgemeente, was er geen verzet. In feite had men zich eerder al neergelegd met de feitelijke verdwijning en fusie met Heist. Nu kwam Ramskapelle in een groter geheel terecht. Het vredige en pittoreske landbouwdorpje waar er al geruime tijd geen verkiezingen meer plaats vonden volgde burgemeester Proot in zijn zienswijze dat grootschaligheid ook voor Ramskapelle voordelen te bieden had. De fusie werd dan ook met unanimiteit beslist door de gemeenteraad.
Burgemeester Alfons Proot
In Westkapelle verliep het niet zo vreedzaam.
De fusie werd meerdere malen besproken in de gemeenteraad waar men meer te vinden was voor een fusie met andere landbouwgemeenten.
Men vreesde verdrongen te worden door de expansie van de kustgemeenten.
Uiteindelijk werd in de zitting van de gemeenteraad van 6 maart 1970 de fusie verworpen met zes stemmen tegen vijf.
Burgemeester Firmin Bonte
Andersom was het in Heist waar de fusie uiteindelijk – na veel discussie -werd goedgekeurd met zes stemmen voor en vijf tegen in de gemeenteraad van 1 februari 1970.
Grote vrees was dat Heist zou opgeslorpt worden door het mondaine Knokke.
Raadslid Camiel Vantorre (Fox) van de oppositie stelde het zeer kernachtig: Ik ben als Heistenaar geboren en wil ook als Heistenaar sterven.
Burgemeester de Gheldere die een zeer invloedrijk man was slaagde er uiteindelijk nog in om in de nieuwe naam van de fusiegemeente Heist een plaatsje te geven. Het werd dus niet Knokke maar Knokke-Heist. Later volgden andere gemeenten dit voorbeeld: Langemark-Poelkapelle, Erpe-Mere, Heusen-Zolder, Spiere-Helkijn, Baarle-Hertog…
Maar in de praktijk spreekt en schrijft men nog altijd vlotter Knokke dan Knokke-Heist en is het vechten voor de vermelding van de juiste naam van de gemeente. Gelukkig zegt burgemeester Leopold Lippens tot vervelens toe: het is Knokke-Heist. Heyst Leeft schrijft nog steeds zeer regelmatig de krantenredacties aan bij foutieve vermeldingen !
In Knokke was men eerder opgetogen met de fusie. Daar had men het gevoel dat het groot-Knokke zou worden. De deelgemeente verkeerde in een zeer moeilijke situatie omwille van het schandaal van de zwarte kas.
Raadslid Fevery had de kat de bel aangebonden en diende klacht in wegens het oneigenlijk gebruik van de gelden van de verblijfstaks. Dit geld kwam niet in de gemeentekas maar werd gebruikt om ambtenaren een supplementair loon te geven. En het kwam tot een rechtszaak met veroordelingen.
In januari 1970 werd in Knokke de fusie goedgekeurd met elf stemmen voor en twee stemmen tegen.
Uiteindelijk werd in de kabinetsraad van 22 mei 1970 de fusie van de gemeenten Knokke, Heist, Westkapelle en Ramskapelle goedgekeurd. De fusie zou een feit worden de dag dat de nieuwe gemeenteraad (na de gemeenteraadsverkiezingen in oktober 1970) geïnstalleerd werd. Met enige vertraging gebeurde dat op 19 maart 1971 onder grote publieke belangstelling in de raadzaal van het stadhuis te Knokke.
Dr. Mattelaer werd de eerste burgemeester maar wegens de monsterscore van Manu Desutter werd afgesproken bij de vorming van het schepencollege dat hij plaats zou maken als burgemeester na twee jaar voor Heistenaar Manu Desutter.
Belangrijk om weten is dat er toen ook een afspraak gemaakt werd binnen de CVP dat Manu Desutter lokaal carrière zou maken en Leopold Lippens nationaal. Deze afspraak zou later zeer belangrijk worden want in 1975 was er een dispuut tussen de Brugse burgemeester Van Maele en volksvertegenwoordiger Vandamme. Deze laatste viel in ongenade en verloor zijn verkiesbare plaats op de CVP-lijst voor de Kamer van Volksvertegenwoordigers. Een springplank voor Leopold Lippens maar… Lippens moest verschijnen voor de “vierschaar” van CVP nationaal en daar vonden ze dat hij niet het juiste profiel had. Een grandioze blunder zou achteraf blijken !
Manu Desutter werd dus totaal onverwacht en ook ongewild parlementair, dit ingevolge een beslissing van de besturen van de CVP van Blankenberge en Knokke-Heist bijeen in de Rust aan Zee onder voorzitterschap van Robert Willems.
In de jaren zeventig kende men een woelige nationale politiek met elk jaar verkiezingen. Hierdoor was Manu Desutter niet geneigd zijn burgemeesterschap op te geven. Hij hield het dubbelmandaat vol tot in 1979… en toen startte het tijdperk Leopold Lippens.
In die periode waren er nationaal zowat elk jaar verkiezingen en bood het parlementair mandaat voor Desutter geen enkele zekerheid. Er was ook permanente druk vanuit Brugge om deze verkiesbare plaats terug te laten innemen door een van hun kandidaten.
In de jaren zeventig hadden we ook het probleem met de doorgeeflening (zonder dekking) voor het instituut voor thalassotherapie, wat een zware financiële aderlating zou betekenen voor de gemeente waardoor een aantal grote projecten niet konden gerealiseerd worden. We denken hier aan een centraal administratief centrum met brandweer en politie en post in Duinbergen…
En in Knokke staken een aantal “Gemeentebelangers” de koppen bijeen en smeedden plannen om bij de volgende gemeenteraadsverkiezingen onder die naam op te komen. Hetgeen uiteindelijk niet gebeurde. De CVP werd opnieuw de grote winnaar van de verkiezingen met een volstrekte meerderheid.
Het uitblijven van deze regeling bracht veel spanningen en wrevel met zich mee. Het zou de volstrekte meerderheid van de CVP bij de gemeenteraadsverkiezingen 1981 kosten.
Topambtenaren
Secretaris Huib Gobert - Ontvanger Karel Aernoudts
De opmars van Heist na de verkiezingen kende geen grenzen. Secretaris werd Heistenaar Huib Gobert. Een manager avant la lettre. Samen met eerste schepen en latere burgemeester Manu Desutter werkte hij de fusie op administratief en organisatorisch vlak uit tot een voorbeeld voor vele andere gemeenten, met respect voor zijn personeel.
Ontvanger werd Karel Aernoudts, uittredend ontvanger van Heist.
Politiecommissaris werd Knokkenaar Victor Hongenaert bijgestaan door commissaris André Dendooven van Heist. Later zou men een hoofdpolitiecommissaris benoemen.
Met het oog op een goede samenwerking werden de diensten bevolkt door mensen uit Knokke én Heist wat voor velen een gewijzigde standplaats voor gevolg had… vaak tot (tijdelijk) groot ongenoegen. Deze vermenging was de beste manier om met elkaar kennis te maken. De manier van werken moest aangepast worden aan de nieuwe technologieën wat voor bepaalde personeelsleden lastig was om te aanvaarden.
De vakantiedagen werden op elkaar afgestemd: 19 maart, de dag van de fusie, werd een verlofdag omdat de lokale kermissen (en dus vrijaf) verschilden volgens deelgemeente.
De voordelen werden op elkaar afgestemd: het werd geven en nemen voor het personeel.
Eerwaarde heer Joseph Monballyu
Op administratief vlak was men druk in de weer met het maken van een personeelskader en -statuut. Een structuurplan voor de ganse gemeente werd opgemaakt.
En wat men vaak vergeet te vermelden omdat het niet tot de administratieve bevoegdheden van de gemeente behoorde… een Heistenaar werd door de bisschop benoemd tot pastoor in Knokke.
Dit gebeurde zonder enige ruchtbaarheid gelet op de gevoelige materie.
Eerwaarde heer Joseph Monballyu werd pastoor van de H. Margaretaparochie met de hoofdkerk van de gemeente (toen).
Wat kregen de deelgemeenten ?
Na de fusie keek men steeds met Argusogen naar de buren: wie kreeg het meest ?
Westkapelle kreeg een verbrandingsoven, een dierenasiel, een containerpark, een centrale begraafplaats, een nieuw rustoord, een ambachtelijke zone, een nieuw voetbalveld en een trainingskamp voor Club Brugge, een stuk autostrade, een nieuwe doortocht, enkele kunstwerken en na de zware brand een vernieuwde kerk.
Het stadhuis werd verkocht en de scholen evolueerden naar een verregaande samenwerking.
Er kwam een nieuwe doortocht, nieuwe verkavelingen en kerstverlichting en kunstwerken. Ingevolge een zware brand werd de kerk heropgebouwd, deels gebedsruimte, deels polyvalente zaal voor de verenigingen.
Manu Desutter, tweede burgemeester van Knokke-Heist
In Heist denkt men meestal aan afbreken als men het over de fusie heeft. Het stadhuis, feestzaal Ravelingen (2 maal), het kaartershuisje Knokkestraat, het tramkotje, het kaartershuisje in het dir.-gen. Willemspark, De Speelman, zwembad De Raan, maar er werd ook een en ander gerealiseerd zoals heraanleg De Bolle, rioleringen, nieuwe Zeedijk en later verbreding Zeedijk, heropstarten processie, ondertunnelingen Elizabetlaan, verkaveling weide Vyvey, verkavelingen Oostwinkel en Heulebrug.
Ook de nieuwe inrichting van het bosje (met dempen vijver) moeten we vermelden.
In alle deelgemeenten nieuwe riolering en boven de Isabellavaart overal betaald parkeren.
Overal werd kerstverlichting voorzien maar eindejaarsverlichting vooral in Knokke.
Als we in grote lijnen de post-fusie periode bekijken dan denken we zeker aan de realisatie van ondergrondse parkings en renovatie van de pleinen. Maar ook een project als “Beelden in de stad” waardoor kunstwerken over het ganse gebied worden geplaatst. Het top-project lijkt me wel de heraanleg van de Zeedijk. 10 km wandelweg met fietspad gerealiseerd in amper één winter. Daarnaast zijn er nog de verkaveling Duinenwater met de bouw van een nieuw zwembad, de verkavelingen Oostwinkel en Heulebrug eerder vermeld, de aanpassingen aan het stadion Olivier dat van naam veranderde… de renovatie van het Knokse stadhuis en de nieuwbouw, de verkoop van het natuurreservaat Het Zwin en de aankoop van het Koningsbos, het beheer van het bosje van Heist met verdwijnen van de vijver, de bouw van het cultuurcentrum Scharpoord, de Marge, het Verzet, de ontmoetingscentra voor senioren in Heist, Knokke en Westkapelle. De herinrichting van het strand met de strandbars… Vergeten we ook onze musea niet: Sincfala en For Freedom !
Wijlen Burgemeester graaf Leopold Lippens, derde burgemeester bijna 42 jaar !
Door de jaren heen kenden we ook een aantal dieptepunten. Herinneren we ons de autoloze zondagen, de afschaffing van de bloemenstoet, de problemen met hotel la Réserve en het instituut voor thalassotherapie en recent de lockdown met gesloten handelszaken, de Casino-plannen. Het verdwijnen van heel wat hotels en de opkomst van de B&B.
De jongste vijftig jaren evolueerden we van gratis parkeren naar betalen aan de parkeermeters en nu betalen aan de parkeerautomaten volgens de gekleurde zones en met elektronisch toezicht.
Ook het ophalen van het huisvuil kende een grote evolutie. Vroeger met open vrachtwagens, dan alles in vuilnisemmers en tenslotte alles in zakken. Nu zakken van verschillende kleuren voor het selectief ophalen: papier, PMD, huishoudelijk afval… en om de meeuwen te slim af te zijn wordt er nu zelfs ’s nachts opgehaald.
En wie herinnert zich nog de telefooncellen in de straten en op de pleinen… uit de tijd dat we allemaal telefoneerden met een zwart toestel in bakeliet en van GSM nog geen sprake was.
Maar algemeen kunnen we met tevredenheid terugblikken wetende dat Heistse politici de grondvesten legden voor de toekomst van onze badstad.
Heist zal niet meer herkenbaar zijn: een nieuwe doortocht, torens hier en daar, geen stadhuis meer… en een heemkring die als doelstelling heeft het Heistse volkseigen te bewaren. Het wordt vaak vechten tegen de bierkaai maar we blijven alert.
Recent haalden we nog onze slag thuis met het Boerenhof en de vuurtoren.
Allemaal afgebroken sinds de fusie…
Sinds de fusie werd ook heel wat gerealiseerd…
[DOWNLOAD HET OORSPRONKELIJK DOCUMENT]